HOMEPAGE      EMRO Nederland       Agriton.com

^{Landbouwuniversiteit Wageningen}

Op verzoek van de de heer van de Ham van de firma Agriton heeft ondergetekende ervaringen geinventariseerd die agrarische ondernemers hebben opgedaan met het zgn Agriton-procede. Het procede is erop gericht de kwaliteit van drijfmest te verbeteren.

Eind maart begin april heeft ondergetekende 19 veeteelt bedrijven bezocht. Dit rapport geeft een verslag van de bevindingen.

Wageningen, 6 juni 1994.

dr. ir. M.G.M. Bruggenwert
Vakgroep Bodemkunde en Plantevoeding
Landbouwuniversiteit Wageningen
Wageningen

Afgelopen winter/voorjaar heeft de firma Agriton uit Noordwolde bij 21 veeteelt bedrijven in Friesland een proef uitgevoerd, gericht op het verbeteren van de drijfmest. Bij deze proef werd het Agriton-procede toegepast waarbij per bedrijf op dagbasis 100 gram Agriton-klei (gesuspendeerd in 10 liter water) over de roosters in de stal werd verspreid.

Op verzoek van de heer van de Ham van de firma Agriton heeft dr. ir. M.G.M. Bruggenwert van de vakgroep Bodemkunde en Plantevoeding van de Landbouwuniversiteit Wageningen eind maart begin april aan 19 van de 21 bedrijven een bezoek gebracht teneinde de ervaringen van de agrarische ondernemers te inventariseren. Twee bedrijven liggen ten Noorden van de lijn Franeker-Leeuwarden en zijn vanwege de beschikbare tijd niet bezocht. Een bedrijf werkt nog maar zeer kort met het systeem en is daarom wel bezocht maar nog niet geenqueteerd.

Bij het inventariseren van de ervaringen is niet gewerkt met een vragenformulier. In pargraaf 2 van dit rapport worden de ervaringen van de agrarische ondernemers per bedrijf (in de volgorde waarin zij zijn bezocht) weergegeven.

In zeer beperkte mate is aandacht besteed aan de vraag of er een relatie is tussen de ervaringen van de agrarische ondernemers enerzijds en chemische eigenschappen van de mest anderzijds. Daartoe werden op de bedrijven monsters van de mest genomen waarvan ter plaatse danwel op het laboratorium de pH, de redoxpotentiaal en in veel gevallen ook het electrisch geleidingsvermogen werden gemeten. De resultaten hiervan worden in pargraaf 3 gegeven en besproken.

In pargraaf 4 volgt een samenvattende bespreking van de resultaten.

• Stank zeer sterk verminderd:
• In de grup is de stank al weg;
• Ook geen stank bij overpompen naar silo.
• Mest is beduidend homogener:
• Koek op mest in silo is dunner geworden; c.q. verdwenen.
• Overpompen naar silo gaat gemakkelijker: voorheen moest water worden toegevoegd bij het overpompen, thans is dit niet meer nodig.
• Voorheen was mest zwart, thans groen (opmerking van mv. ten Berge: "mest lijkt te veranderen in spinazie a la creme"

• De opbrengst zijn de kosten waard.
• Ten Berge gaat door met het Agriton-procede.

Volgt procede van Agriton vanaf november 1993.
Vanaf september mest in lege kelder gedaan en in novenber is die mest aangerijkt met Agriton-klei. Daarna procede van Agriton gevolgd waarbij kleine variatie is doorgevoerd: dagelijks wordt een derde van de stal behandeld. Dus eens per drie dagen wordt klei op dezelfde plaats aangebracht.

• Stank is verminderd;
• Mest is veel homogener, en wel in die mate dat mixen overbodig is.

EVALUATIE DOOR SANTING:

• Energie besparing weegt ruimschoots op tegen de kosten.
• Santing wil graag doorgaan met het Agriton-procede.
• Santing verwacht positief resultaat op gras. Maar ook als dat neutraal uitpakt wil hij graag doorgaan.

Sinds oktober 1993 mest verzameld in de kelder. Deze mest is begin december aangerijkt met Agriton-klei. Daarna is Agriton-procede toegepast met dien verstande dat eenmaal per week klei op dezelfde plaats in de stal is aangebracht.

• Stank is verminderd:
• Mest met sleepvoet op bevroren grond laten uitlopen en geen last van stank gehad.
• Haitsma meent dat een vaste koek die op 1 december al aanwezig was, niet dunner is, geworden door de toevoeging van de klei. Echter tijdens het bezoek wordt dit nader gecontroleerd en daarbij constateert Haitsma geen koekvorming.

• De kosten zijn de moeite waard, alleen al vanwege de stank vermindering. Dit laatste is voor Haitsma van extra belang vanwege de ligging van zijn bedrijf in de bebouwde kom.
• Haitsma gaat komend jaar door met het Agriton procede.

• Stank is zeer sterk verminderd;
* aggressiviteit is weg.
• Homogeniteit van de mest is sterk verbeterd:
* Attema citeert de loonwerker welke gezegd heeft: 'jullie hoeven niet meer te mixen"
• Vergeleken met voorheen vormen zich op de mest in de silo meer gasbellen.

• Attema wil doorgaan met het Agriton procede.
• Hij is benieuwd hoe het gras zal reageren en of er een effect verwacht mag worden op de mineralen balans.

• Thans is in de stal geen yermindering van stank; vanwege stalconstructie was er voorheen ook al geen stank.
  Bij uitrijden vast te stellen of er verschil in stank is.
• Koek is duidelijk dunner geworden.
  "Dit is belangrijk, het spaart energie en tijd en je krijgt meer
  mest uit de put. Vervolgens heb je geen koek bij de start van de volgende
  mestopslag".

• Stank is duidelijk minder.
* Minder scherpe lucht;
* Mw Ringersma heeft veel minder irritatie aan de ogen.
• Probleem was dikke koek vorming bij jongvee stal. Door de constuctie van de stalkelder was deze koek moeilijk kapot te krijgen: er moest een sleepmixer aan te pas komen. Thans heeft dit probleem zich in belangrijke mate opgelost: sleepmixer is overbodig; door regelmatig korte tijd te mixen komen grote delen van de koek los.
• Kleur van de mest is groener geworden. Bij uitrijden onderscheidt deze kleur zich van de donkere kleur van de mest van de bedrijven uit de buurt.

• Thans nog weinig effect:
Er was bij aanvang van de proef al een dikke koek van 25
- 30 cm met daaronder een waterige massa van 40 – 50 cm.
• Wel veel belletjes op de mest, en de koek lijkt soepeler te worden.
• Stal had altijd al een laag geur niveau.

ERVARING:

• Voorheen geen last van stank, nu ook niet. Bij uitrijden niet op verschil in stank gelet.
• Mest wordt homogener en vloeibaarder.
* Dit is vooral goed te merken bij de mest van pinken die
hebben dikke mest. Deze mest wordt duidelijk vloeibaarder.
* In de open silo trad voorheen sterke ontmenging op en
er vormde zich een zeer dikke sterke koek. Thans is de mest homogener, er is nog slechts op een gedeelte van het mest oppervlak een (dunne) koek aanwezig.

EVALUATIE DOOR VENINGA:

• Stank zeer sterk verminderd:
* scherpe lucht is verminderd/verdwenen.
• Mest is veel homogener geworden:
* Drijfmest was voorheen zeer heterogeen: zeer dikke fase naast zeer dunne fase. Thans is de mest veel homogener; zou nog beter kunnen, maar er is reeds en duidelijke verbetering.

In de silo trad voorheen zeer sterke ontmenging op, thans prachtig homogeen. Bij het uitrijden verdeelt de mest zich zonder te mixen mooi homogeen over het veld, voorheen moest je daarvoor intensief mixen.

• Kleur van de mest is groener geworden.
• De geur is minder scherp vergeleken met vroeger.
• Op de mest bevinden zich veel meer belletjes dan voorheen.
• Mest wordt vloeibaarder:
* Onder de roosters in de stal bevond zich voorheen op de mest een zeer dikke koek. Deze lijkt wel doorgesneden op de plaatsen waar door het rooster klei is gegooid.
* Voorheen duurde het mixen 2 - 3 uren om de mest in de stal goed los te krijgen, thans is vijf minuten voldoende.
• Na het uitrijden is het positieve effect op het gaas eerder merkbaar dan voorheen.

ERVARING:

• Minder stank:
* Bij uitrijden (begin februari, bovengronds, maar mest niet hoger opgespoten dan 0.50 m) weinig tot geen stank; buurvrouw hangt rustig de was uit hetgeen voorheen tijdens uitrijden niet mogelijk was.
* Stalklimaat is verbeterd.
• Mest is homogener:
mixen niet nodig.
• Na uitrijden gras sneller groen: reeds na 4-5 dagen.

• Minder stank bij mixen.
• Mest is homogener dan voorheen: mixen lijkt eenvoudiger te gaan

EVALUATIE DOOR DHR DE JONG:

• Sterke afname van de stank.
• homogenere mest:
bij aanvang van proef was de silo al half vol met mest, en was er een dikke koek die al jaren aanwezig was. Thans is een flink deel van de koek vcrdwenen, er is nog een restant van de koek over.

EVALUATIE DOOR DHR WIELINGA:

• Kleur van de mest verandert van bruin naar groen.
• Er komen belletjes op de mest die er voorheen niet of minder waren.
• De koek op de mest komt in beweging.
• Stank is verminderd.

EVALUATIE DOOR DE HEREN VAN DER WEI:

• Toepassen van het procede kost niet te veel werk, en het is niet duur.
• Op grond van de huidige positieve ervaring gaat dhr. van der Wei door met het Agriton-procede.

• Negatief punt: "elke dag de klei te moeten geven kost extra werk (lachje)".
• Mest blijft homogener, ontmengt minder:
"Vroeger trok je dunne mest onder de koek door; nu laat alles prima los,
zelfs al zit de put vol het begint erop te lijken dat het echt werkt"
Durft risico van niet mixen nog niet te nemen.
Bij monstername geen koek op de mest.
• Bij het mixen minder stank:
scherpe lucht niet meer aanwezig, "kennelijk zijn er een paar stoffen niet meer".

EVALUATIE DOOR DHR FOLKERTSMA:

• Stank is niet veel minder.
• Mixen gaat veel makkelijker dan voorheen:
nu in 1 - 2 uren klaar met mixen. Voorheen nam dit de hele dag in beslag en moest bovendien vaker worden gemixed dan thans.
• Minder koek vorming dan voorheen.

ERVARIN:G

• Stank vermindering niet opgemerkt. Nooit voel last van stank gehad; mixen bij veel wind.
• Mest is veel homogener:
mixen gaat veel makkelijker. Voorheen ging het mixen zeer moeilijk: mest moest door opspuiten van dunne gier gemengd worden.

EVALUATIE DOOR DHR KLIJNSTRA:

TOEPASSING AGRITON-PROCEDE:

EVALUATIE DOOR DHR MANSHANDEN:

TOEPASSING AGRITON-PROCEDE:

ERVARING:

• Iets minder stank.
• Mest wordt homogener, maar het moet nog beter worden:
Er zijn 3 putten waarvan zich er twee goed laten mixen. Voorheen ging het mixen in deze putten ook niet slecht. De derde put (2 m diep, terwijl de overige putten 1.5 m diep zijn) is dit jaar voor het eerst in gebruik. In deze derde put is mixen een probleem.
Bij het nemen van een monster uit deze derde put blijkt bij nadere beschouwing de mest homogeen te zijn.

De overduidelijke ervaringen van de ondernemers vormen een sterke prikkel voor verder onderzoek naar de chemische effecten van het Agriton-procede op de mest.