Landbouwuniversiteit Wageningen
Vakgroep Bodemkunde en Plantenvoeding
Dreijenplein 10, Postbus 8005
6700 EC Wageningen

augustus 1997

ðINHOUD

Op verzoek van de firma Agriton te Noordwolde-Zuid is in het voorjaar van 1997 een potproef uitgevoerd waarin effecten van EM (effectieve microben) op de droge stof produktie en op de opname van stikstof, fosfaat en kalium van engels raaigras zijn onderzocht. Het gewas werd daartoe opgekweekt op een ijsselrneerkleigrond waaraan, al of niet in combinatie, kunstmest (kalkammonsalpeter) of runderdrijfmest was toegevoegd. De runderdrijfmest was al of niet bebandeld volgens het Agriton procédé. Van het gewas zijn twee sneden geoogst en geanalyseerd op opbrengst en chemische samenstelling (N, N0₃, P en K).

De toevoeging EM had geen significant effect op het versgewicht van zowel de eerste als de tweede snede. Slechts bij de behandelingen zonder drijfmest kon in alle gevallen een positief effect van EM op de drogestof opbrengst van de eerste snede worden vastgesteld.

Bij geen der behandelingen werd een significant effect van EM op het N-gehalte in het gewas van zowel de eerste als van de tweede snede vastgesteld. Behandeling met EM had geen invloed op de totale stikstofopname door het gewas.

Bij geen der behandelingen en bij geen der sneden kon een significant effect van EM op het P-gehalte en het K-gehalte in het gewas worden aangetoond. EM had een positief effect op zowel de totale P-opname als de totale K-opname door het niet met drijfmest behandelde gewas. Dit effect trad alleen op bij de eerste snede en was bij de tweede snede geheel verdwenen.

ðINHOUD

Gekozen is voor een potproef met engels raaigras (Barmaco) omdat effectieve microben vooral in de weidebouw worden toegediend en dit gewas meerdere oogsten (sneden) mogelijk maakt. Als groeimedium is gebruik gemaakt van een door Agriton aangeleverde partij ijsselmeerklei.
In deze proef zijn 2 kunstmest behandelingen, 3 runderdrijfmest behandelingen en 2 effectieve microben behandelingen opgenomen, waaronder telkens een zogenaamde nul behandeling (controle).
De drijfmest behandelingen bestonden uit een onbehandelde en een drijfmest behandeld volgens Agriton procédé.
De proef is in triplo uitgevoerd, hetgeen een totaal van 2*3*2*3 is 36 potten opleverde.

De behandelingen met drijfmest kwamen overeen met een gift van 30 ton per hectare. De behandeling met effectieve microben kwam overeen met 100 liter per hectare per week van een 1:1:100 verdunde microbe: melasse: water oplossing.
De behandelingen met kunstmest kwamen overeen met een gift van 250 kg N/ha. Het vochtgehalte is gedurende de gehele proef constant gehouden op 60 % van de vloeigrens.
De proef is uitgevoerd in een niet verwarmde kas. Bij droog weer werden de potten, die op lorries waren geplaatst, overdag naar buiten gereden. De wel en niet met EM behandelde potten stonden op verschillende lorries. Binnen elke lorrie werden de potten dagelijks verplaatst volgens een vast rotatieschema.
De proef is ingezet op 26-03-97.
De eerste oogst (snede) vond plaats op 01-05-97 (30 dagen na opkomst) en de tweede snede is geoogst op 06-06-97 (65 dagen na opkomst).
Van het geoogste materiaal is het vers en het droog gewicht (70° C) en het gehalte aan N, P, K en N0₃bepaald.
De verkregen resultaten zijn statistisch geanalyseerd met behulp van ANOVA en LSD (p= 0.01). Ter compensatie van mogelijke plaatsingseffecten is besloten de betrouwbaarheidsdrempel op 99 % vast te stellen.

De partij ijsselmeerklei van ± 500 kg is in zijn geheel aan de lucht gedroogd, waarna deze is gemalen, gezeefd door een 2 millimeter zeef en gehomogeniseerd.
De vervolgens bepaalde vloeigrens was 320 ml per kg. Er moest derhalve bij het vullen 190 ml water per kg grond worden toegevoegd (60% van de vloeigrens).
De proef is uitgevoerd in Mitscherlich potten met een doorsnede van 20 cm en een hoogte van
22 cm.
In totaal zijn de potten gevuld met een hoeveelheid droge grond, overeenkomend met 6 kg. De onderste laag (4.5 kg) was in alle potten gelijk en in de bovenste laag (1.5 kg) zijn alle behandelingen aangebracht.
Na het vullen is het gewicht van de pot bepaald.
Door dagelijks de potten te wegen, werden deze met gedemineraliseerd water op het juiste gewicht gehouden.
Het water is toegediend door een pijp welke boven op de pot in een zandkolom was geplaatst teneinde een goede verdeling van het water over de pot te krijgen.
Nadat de potten gevuld waren, is 700 gram vochtig (180 ml water per kg) kwartszand op de pot aangebracht waarin 8 gram graszaad (engels raaigras, Barmaco) is gezaaid.
Hierna is het geheel afgedekt met 80 gram droog kwartszand.

De behandelingen met runderdrijfmest, kunstmest en effectieve microben zijn afgeleid van praktijkgiften. De omrekening van praktijkgiften per ha naar hoeveelheden per pot is als volgt geschied.

Runderdrijfmest (~ 30 ton per ha):
DS 9.5 %. SG 1.005
Doorsnede pot: 20 cm. Dit is 3.14*0.1*0.1=0.0314 m²
30 t/ha is 30000/10000=3 kg m². Dit is 3*1000*0.0314=94 g per pot.
Komt overeen met 85 ml H₂O en 9 g droge stof.

Kunstmest (~250 kg N per ha):
250 kg N/ha----> 250/10000=0.025 kg N/m² = 25 g N/m².
Oppervlakte pot 0.0314 m² 0.0314 * 25 g = 0.785 g N/pot.---->785 mg N/pot. Gebruikt werd KAS 27% N.
(785/270) = 2.91 g KAS per pot.

Effectieve microben (~100 l/ha/week):
100 liter per ha-------> (100/10000) * 0.0314=0.31 10^-3 liter =0.32 ml/pot.
Deze oplossing is telkens 24 uur van tevoren bereid en als 50 maal verdunde oplossing
wekelijks toegediend.

De behandelingcombinaties werden samengesteld zoals hieronder in detail is aangegeven.

Doordat tijdens de groei de 0.32 ml EM-oplossing niet homogeen over de totale oppervlakte van de pot verdeeld kon worden, is de 1:1:100 verdunde oplossing direkt voor gebruik (en na 24 uur rijping) nogmaals 50 maal verdund. Door nu 16 ml van die verdunde oplossing over de potten te sprayen wordt de juiste hoeveelheid EM toegevoegd.

ðINHOUD

Al vorens de afzonderlijke resultaten te bespreken dienen een aantal algemene opmerkingen over de interpretatie van de gegevens te worden gemaakt.

1. Waarschijnlijk is de behandelde drijfmest volgens het Agriton procédé niet uit dezelfde partij afkomstig als de onbehandelde drijfmest. Dat betekent dat eventuele verschillen tussen de twee behandelingen DM1 en DMA niet zonder meer toegeschreven mogen worden aan het Agriton procédé.
2. Het stikstofniveau in de grond bij sub-proef KU1 is veel hoger dan dat in de subproef KU0. Bij de interpretatie van de gegevens dienen de sub-proeven KU0 en KU1 dan ook als afzonderlijke proeven te worden beschouwd.
3. De statistische analyse is voor elke snede en voor elke parameter afzonderlijk uitgevoerd. Wanneer in een tabel resultaten van beide sneden worden vermeld of wanneer meer parameters in de tabel zijn opgenomen, mogen alleen de kolommen van dezelfde snede of van dezelfde parameter via de 'significantie-letters' geïnterpreteerd worden.

In Tabel 1 zijn de versgewichten van de eerste snede weergegeven. Bij geen van de behandelingen kon een significant EM-effect worden waargenomen.

In Tabel 2 zijn de drooggewichten van de eerste snede weergegeven. In de sub-proef zonder kunstmest (KU0) had de EM-behandeling een positief effect op de drogestof opbrengst van het onbemeste object (KU0 DM0) en van het object waaraan onbehandelde drijfmest was toegevoegd (KU0 DM1). In de sub-proef met kunstmest gaf alleen de behandeling KU1 DM0 een positief DM effect te zien; het EM-effect was verdwenen wanneer in deze sub-proef naast kunstmest tevens drijfmest was toegediend.

De Tabellen 3 en 4 bevatten respectievelijk de verse en de droge opbrengsten van de tweede
snede. De opbrengsten liggen beduidend lager dan die van de eerste snede.
Evenals bij de eerste snede is er geen sprake van enig effect van EM op het vers gewicht
(Tabel 3). De bij de eerste snede gevonden positieve effecten van EM in de KU0 DM0, KU0
DM1 en KU1 DM0 behandelingen zijn bij de tweede snede geheel verdwenen (Tabel 4).

In Tabel 5 zijn de totale drogestof opbrengsten van beide sneden weergegeven. Over de totale groeiperiode konden geen significante effecten van EM aangetoond worden, met uitzondering van een minimaal effect in de KU1 DMA behandeling.

In Tabel 6 zijn de drogestof gehalten van de beide sneden van het gewas weergegeven. Het gemiddelde percentage drogestof bij de eerste snede bedroeg 12.4 % en bij de tweede snede 25.6 %. Voor elke snede waren de verschillen in drogestofpercentage tussen de subproeven KU0 en KU1 in praktisch alle gevallen klein maar significant. Verschillen tussen EM1 en EM0 behandelingen waren soms wel en soms niet significant. Aan de in deze proef waargenomen verschillen kan echter geen fysiologische betekenis worden toegekend.

Tabel 9 geeft een overzicht van de fosfaatgehalten in het gewas voor de verschillende behandelingen. In het algemeen zijn de gehalten in sub-proef KU1 significant lager dan die in subproef KU0. Verder waren de gehalten van de tweede snede lager dan die van die van de eerste snede. De gehalten in de tweede snede van sub-proef KU1 waren zelfs gedaald tot onder het niveau dat in de literatuur wordt gehanteerd als kritische concentratie (0.3 % 100 mmol/kg).
Bij geen van de behandelingen en bij geen van de sneden kon een significant effect van EM op het fosfaatgehalte worden aangetoond.

In Tabel 10 worden de hoeveelheden opgenomen fosfaat door de eerste en tweede snede, alsmede de totale tijdens de proef opgenomen hoeveelheid fosfaat door het gewas weergegeven. In het algemeen werd, zowel bij de opname door de afzonderlijke sneden als bij de totaal opgenomen hoeveelheid, geen significant effect van EM vastgesteld. Een uitzondering werd gevormd door de eerste snede van de beide DM0 behandelingen, die een licht positief EM-effect lieten zien.

Tabel 11 geeft een overzicht van de kaliumgehalten in het gewas voor de verschillende behandelingen. Evenals bij fosfaat het geval was, waren de kaliumgehalten in sub-proef KU1 lager dan in sub-proef KU0; bij geen van de behandelingen was dit echter een significant verschil. Verder waren de gehalten van de tweede snede lager dan die van de eerste snede. Bij geen van de behandelingen en bij geen van de sneden daalde de concentratie echter onder het niveau dat in de literatuur wordt gehanteerd als kritische concentratie (1.8 % = 450 mmol/kg). Bij geen van de behandelingen en bij geen van de sneden kon een significant effect van EM op het kaliumgehalte worden aangetoond.

In Tabel 12 worden de hoeveelheden opgenomen kalium door de eerste en tweede snede, almede de totale tijdens de proef opgenomen hoeveelheid kalium door het gewas weergegeven. Evenals bij fosfaat werd in het algemeen, zowel bij de opname door de afzonderlijke sneden als bij de totaal opgenomen hoeveelheid, geen significant effect van EM vastgesteld. Een uitzondering werd gevormd door de eerste snede van de beide DM0 behandelingen, die een licht positief effect van EM lieten zien.