Agriton en BVOR bekijken samen Bokashi

Agriton en Branche Vereniging Organische Reststoffen (BVOR) hebben zich samen verdiept in de mogelijkheden van bokashi. De leden van de BVOR bekeken in de praktijk de bladbokashi van Sight Landscaping op het terrein van Universiteit Utrecht in Bunnik en de bokashihoop van Loonbedrijf Habo in Tricht. In een druk bezochte bijeenkomst schetste Agriton-directeur Jan Feersma Hoekstra alle ins en outs over bokashi.

———————————————————————————————-

Eerste doel: Organisch materiaal tot waarde brengen

—————————————————————————–

De ervaringen met het maken van bokashi zijn positief legde Chris Heberle uit. Hij is van Sight Landscaping, een groot groenbedrijf uit Harderwijk, met vijf vestigingen in Nederland en actief aan het werk voor gemeenten. Het is het derde jaar dat het bedrijf bokashi maakt van bladafval op de terreinen van de Utrechtse Universiteit. ‘

Van den Hengel

Het idee voor bokashi deed Heberle op tijdens en Agriton Bokashidag bij biologisch veehouder en boerderijcomposteerder Wim van den Hengel in Achterveld. Daar was onder andere een workshop van de gemeente Hengelo om van bladafval bokashi te maken. Van den Hengel maakt compost en nu ook bokashi om alle organische materiaal op zijn bedrijf zo goed mogelijk tot waarde te brengen.

De eerste bokashihoop van Sight Landscaping lag in Leusden en werd na tien weken uitgereden. De keuze voor fermentatie werd genomen om de uitstoot van CO2 en verlies van warmte te verminderen en om het materiaal ook te kunnen inzetten voor mulchen, het bedekken van de bodem rondom planten en struiken. Heberle: ‘Wij tevreden en onze opdrachtgever ook.’

De andere bokashihoop die door de BVOR-leden werd bekeken, ligt in Tricht op een perceel grasland dat Hessel van der Meer van loonbedrijf Habo in beheer heeft. Hij maakte voor de eerste keer bokashi. Van gras van eigen grond. De markt voor voer was in het najaar 2017 verzadigd. Christiaan Bondt van Agriton maakte de hoop open en constateerde een bokashi van prima structuur en geur.

Hulp van specialist

Bokashi maak je niet zomaar, legde Jan Feersma Hoekstra in de bijeenkomst uit. ‘De eerste keer kun je best wat hulp gebruiken van een specialist.’ Vooral het mengen van het organisch materiaal met de zeeschelpenkalk, kleimineralen en Microferm komt precies. ‘Je moet secuur werken, anders maak je geen goede bokashi’, aldus de Agriton-man.

Groen en gezond zijn tegenwoordig de moderne kreten die je overal hoort, net als natuurinclusieve land- en tuinbouw. ‘Wij noemen het volhoudbare land- en tuinbouw’, aldus Feersma Hoekstra. Het gaat volgens hem om de vraag wat we van de natuur kunnen leren. ‘Heel veel’, legde hij de BVOR-leden uit. Het grote doel is een zo een hogere bodemvruchtbaarheid te bereiken met een zo laag mogelijke CO2-voetafdruk.

In de vijftien jaar dat hij zich met de materie bezighoudt, heeft hij geprobeerd daar zoveel mogelijk van te snappen. Van fotosynthese bijvoorbeeld. ‘Want daar draait alles om.’ Fermentatie is ook zo’n wondere wereld. Van een lier melk maakt je een liter yoghurt. Het verschil is dat in yoghurt veel meer energie zit, veel meer mega-joules, zeg maar. ‘Je kunt ook pillen eten in plaats van een lekker diner, maar je mist wel de energie.’

Bokashi wordt al heel lang toegepast. Het is een Japans woord voor goed gefermenteerd organisch materiaal. Agriton maakt het in licentie voor een Japans bedrijf. Intussen zijn er ook andere bedrijven die fermentatie introduceerden. Bij fermentatie komen waardevolle componenten zoals organische stof, koolstof en energie terecht in het eindproduct omdat het proces luchtdicht plaatsvindt.

Zorg over geknoei

Bij Feersma Hoekstra en de BVOR-leden bestaat zorg over de kwaliteit van bokashi als gemeenten, waterschappen, of anderen klakkeloos organisch materiaal op een hoop gooien, er wat hulpstoffen bij doen, er een plastic kleed over trekken en klaar is kees. ‘Dat is geen bokashi. Let op: De pH moet boven de vijf liggen, anders is het te zuur en daar heeft het bodemleven een hekel aan.’

De verhouding van de grondstoffen is belangrijk, benadrukt Agriton. Ook de juiste ingrediënten. Er is bekend dat soms steenmeel wordt gebruikt en dat doet gewoon niks, aldus Feersma Hoekstra. ‘ Bokashi is een bijzonder interessant product. Wel moeten we voorkomen om bokashi te presenteren als een wondermiddel’, vindt Arjen Brinkmann, directeur van de BVOR. ‘Dat trekt de verkeerde bedrijven aan.’

Feersma Hoekstra: Bokashi en compost kun je niet met elkaar vergelijken, het zijn gewoon twee verschillende producten, net zoals je bokashi en bokashi soms niet met elkaar kunt vergelijken. Beide producten hebben hun eigen mogelijkheden.

Feersma Hoekstra onderbouwde zijn pleidooi voor bokashi met cijfers van onderzoeksinstituten. De behoefte aan informatie over onderzoeksresultaten is groot, bleek in de bijeenkomst. Ook in het veld bij de bokashihopen kwamen bij de BVOR-leden veel vragen op. ‘Wij laten onderzoek uitvoeren bij meerdere instituten. Dat kost veel geld. Kijk goed naar de resultaten, niet elke leverancier kan die laten zien.’

Weerstand verdwijnt

Uit die onderzoeken blijkt dat bokashi een positieve invloed heeft op terugdringen van ziekten en plagen zoals zuur in bollen, rizoctonia in aardappelen en aaltjes in alle soorten. Bij de BVOR-leden bestaat over voldoende effect nog wel eens twijfel, zo bleek in de bijeenkomst. Feersma Hoekstra: ‘Denk erom: nematoden heb je ook nodig. De weerstand tegen allerlei ziekten verdwijnt omdat de wetenschap naar nul wil.’

Een grote misvatting, vindt Feersma Hoekstra. ‘We richten onze immuniteit ten gronde door alles te willen afdoden.’ Hij snapt niet dat sommige afnemers die richting willen inslaan. Relativend: ‘Goed, de klant is koning, maar geen keizer.’

Bij de meerjarige proeven op de kleigrond van Ebelsheerd in Noord-Groningen bleken in ieder geval positieve effecten van bokashi op schimmelziekten, een toename van organische stof in de bodem, een actiever bodemleven en een hogere opbrengst op de tarwepercelen. Ook bleek de grond losser en beter bewerkbaar.

Een paar interessante duidelijkheden die Feersma Hoekstra tot slot bij de BVOR-leden ventileerde: ‘De kosten voor bokashi zijn ongeveer 10 euro per ton. De CN-verhouding van het uitgangsmateriaal moet 20 zijn, dan krijg je het beste resultaat.’

 

 

 

 

Dit vind je misschien ook leuk...